Alüminyum
Alüminyumda Hurda İçeriği ve Alaşım Kanıtı
Alüminyum DPP için hurda içeriği ve alaşım kanıtı: birincil ve ikincil pay, tüketici öncesi ve sonrası hurda, EN 573 alaşım tanımı ve ASI gözetim zinciri
Alüminyum delegated act'i ESPR Çalışma Planında indikatif 2027; zorunluluk tahminen 2028–2029. Bu sektörde pasaportun en değerli alanı ikincil metal payıdır: hurdadan üretilen alüminyumun enerji ihtiyacı birincil metalin çok altındadır ve alıcılar bu farkı satın alma kararına yansıtır. Ne var ki "yüksek hurda payı" beyanı, ancak dökümü yapan tesisin şarj kaydı kadar güçlüdür.
Alüminyumda DPP yazısı rota ve enerji kaynağının neden belirleyici olduğunu anlattı. Bu yazı bir adım aşağı iniyor: hurda payı ve alaşım döküm başına nasıl kanıtlanır; ekstrüder, haddeci ve döküm evi bu kanıtı müşterisine nasıl aktarır.
Birincil, ikincil ve aradaki karışım
Birincil alüminyum cevherden elektrolizle üretilir; gömülü karbonu büyük ölçüde izabe tesisinin elektrik kaynağına bağlıdır ve literatürde ton başına yaklaşık 4 ile 20 t CO2e arasında geniş bir aralıkta verilir. Hidroelektrikle çalışan bir izabe ile kömürle çalışan bir izabe arasındaki fark, ürünün geri kalan tüm yaşam döngüsünü gölgede bırakır. İkincil alüminyum ise hurdanın yeniden ergitilmesiyle üretilir ve enerji ihtiyacı çok daha düşüktür.
Pratikte çoğu döküm ikisinin karışımıdır: döküm evi alaşım spesifikasyonunu tutturmak için hurdayı birincil külçe ve ana alaşımla seyreltir. Bu yüzden pay yıllık bir ortalama değil, döküm başına bir sayıdır; pasaporta giden değer ya o dökümün payı ya da tanımlı bir dönemin kütle dengesidir. Yöntem seçenekleri için bkz. geri dönüştürülmüş içerik nasıl kanıtlanır.
Hurda payının kanıtı: şarj kaydı
Şarj kaydı, ocağa giren her malzemeyi tonajıyla listeler: hurda sınıfı ve kaynağı, birincil külçe, ana alaşım, geri dönen fabrika içi hurda. Kanıt zinciri buradan başlar ve iki ayrımı korumak zorundadır.
Birincisi tüketici öncesi ve sonrası ayrımıdır. Tüketici sonrası hurda ömrünü tamamlamış üründen gelir (pencere profili, içecek kutusu, araç parçası); tüketici öncesi hurda üretim atığıdır (ekstrüzyon uç kesimleri, hadde kenar şeritleri). ISO 14021 tanımında aynı süreç içinde yeniden kullanılan malzeme geri dönüştürülmüş içerik sayılmaz; kendi presinizden dönen uç kesimlerini ikincil pay olarak beyan etmek yeşil aklama riskidir. Bkz. Green Claims ve yeşil aklama.
İkincisi hurda tedarikçisinin belgesidir. Tüketici sonrası iddiası, hurdayı toplayan ve ayrıştıran tesisin sınıf ve menşe kaydına dayanır; bu belge olmadan beyan "karışık hurda" seviyesinde kalır.
Alaşım kanıtı: EN 573 ve spektrometre
Alaşım tanımı iki katmanlıdır. EN 573 işlenmiş alaşımlar için sayısal tanım (örneğin EN AW-6060) ve kimyasal sembol tanımı (EN AW-AlMgSi) verir; sayısal kısım Aluminum Association'ın dört haneli sistemiyle uyumludur. Döküm alaşımları için ayrı bir tanım sistemi vardır. Tanım, alaşımın hangi seride (1xxx, 3xxx, 5xxx, 6xxx) olduğunu ve bileşim sınırlarını söyler.
Kanıt ise döküm başına optik emisyon spektrometresi analizidir: döküm evi her dökümden numune alır, bileşimi ölçer ve spesifikasyona uygunluğu kaydeder. Bu analiz pasaportta hem alaşım alanının kanıtı hem de geri dönüşümcünün ayrıştırma kararının girdisidir; seriler karıştığında malzeme yalnızca döküm alaşımına düşer. Alaşım bilgisinin döngüsel değeri için bkz. döngüsellik ve geri dönüştürülebilirlik verisi.
Kanıt kaynakları
| Beyan | Kanıt | Kim üretir |
|---|---|---|
| İkincil metal payı | Döküm başına şarj kaydı, dönemsel kütle dengesi | Döküm evi, ergitme tesisi |
| Tüketici sonrası pay | Hurda sınıfı ve menşe belgesi | Hurda tedarikçisi, döküm evi |
| Alaşım | EN 573 tanımı, döküm analiz raporu | Döküm evi laboratuvarı |
| Gözetim zinciri | ASI gözetim zinciri sertifikası ve sevkiyat belgesi | Sertifikalı tesisler |
| Gömülü karbon | Tesis enerji verisi, CBAM emisyon hesabı | Tesis, doğrulayıcı |
| Birincil metal kaynağı | Tedarikçi beyanı, izabe tesisi enerji kaynağı | Birincil üretici |
ASI (Aluminium Stewardship Initiative) gözetim zinciri standardı, sertifikalı tesisler arasında malzeme akışını belgeler; pasaportta tek başına hurda payını kanıtlamaz, ama şarj kaydının bağımsız denetimden geçtiğini gösterir. CBAM tarafında alüminyum kapsamdadır ve tesis emisyon verisi zaten doğrulanır; bkz. CBAM kesin dönem ve ürün karbon ayak izi rehberi.
Zincirde aşağı aktarma: profil, folyo, jant
Türkiye'den AB'ye giden profil, levha, folyo ve jant üreticilerinin çoğu birincil metal üretmez; biyet veya slab satın alır ya da kendi döküm evinde hurdayı ergitir. Kanıt zinciri şöyle kurulur: döküm numarası biyet üzerinde başlar, ekstrüzyon veya hadde lotuna taşınır ve sevkiyat belgesinde alaşım, hurda payı ve ton başına karbon değeriyle birlikte müşteriye gider. Numaranın rota boyunca nasıl korunacağı için bkz. döküm numarası ile parti izlenebilirliği.
Biyeti dışarıdan alan tesis, kanıtı tedarikçisinden ister: döküm başına şarj kaydı özeti, alaşım analizi ve varsa gözetim zinciri belgesi. Bu talebi standart bir şablona bağlamak için bkz. tedarikçiden veri toplama.
Sık sorulan sorular
Alüminyumda geri dönüştürülmüş içerik nasıl kanıtlanır?
Döküm başına şarj kaydı ve dönemsel kütle dengesiyle; tüketici sonrası iddiası için hurda tedarikçisinin sınıf ve menşe belgesi eklenir.
Fabrika içi hurda geri dönüştürülmüş içerik sayılır mı?
ISO 14021 tanımında aynı süreçte yeniden kullanılan malzeme sayılmaz. Delegated act farklı bir tanım getirene kadar bu ayrımı korumak en güvenli yoldur.
ASI sertifikası alüminyum DPP için zorunlu mu?
Hayır; delegated act taslağı henüz yok ve belirli bir sertifika şartı beklenmiyor. Ancak ASI gözetim zinciri, hurda payı ve menşe beyanının bağımsız denetimden geçtiğini gösteren güçlü bir kanıttır.
