Elektronik
Elektronikte Geri Dönüştürülmüş İçerik: Yatay Tedbir
ESPR'nin EEE geri dönüştürülmüş içerik ve geri dönüştürülebilirlik yatay tedbiri (indikatif 2029): olası kapsam, parça bazında veri noktaları ve kanıt
ESPR Çalışma Planı iki yatay tedbir içeriyor. İlki onarılabilirlik skoru; ikincisi elektrikli ve elektronik ekipmanda (EEE) geri dönüştürülmüş içerik ve geri dönüştürülebilirlik. Bu ikinci tedbir için delegated act indikatif olarak 2029'da bekleniyor ve tek bir ürün grubunu değil, EEE'nin geniş bir kesitini hedefliyor.
Onarılabilirlik skoru tasarımı ve servisi konu alırken, bu tedbir malzemeyi konu alıyor: gövde neyden yapıldı, içinde hangi kritik hammadde var, parçalar birbirinden ayrılabiliyor mu. Türkiye'nin AB'ye önemli bir beyaz eşya ve elektronik tedarikçisi olduğu düşünülürse, tedbir doğrudan ihracat hattına dokunuyor.
Tedbirin olası kapsamı
Henüz taslak yok; kapsam, Çalışma Planı'nın gerekçesinden ve mevcut mevzuatın yönünden okunuyor. Dört başlık öne çıkıyor:
- Geri dönüştürülmüş plastik oranı: gövde, kapak ve iç şase gibi büyük plastik parçalarda tüketici sonrası geri dönüştürülmüş içerik.
- Kritik hammadde: motor mıknatısları, devre kartları ve bataryalardaki kritik hammaddelerin varlığı ve konumu. 2024 tarihli Kritik Hammadde Tüzüğü AB düzeyinde geri dönüşüm hedefleri koydu ve bazı ürünlerdeki kalıcı mıknatıslar için bilgi yükümlülükleri getirdi.
- Geri dönüştürülebilirlik tasarım kuralları: plastik parçaların reçine türüyle işaretlenmesi, uyumsuz karışımlardan ve ayrılamayan metal eklerden kaçınılması.
- WEEE bağlantısı: tehlikeli bileşenlerin sökme talimatı ve geri kazanım bilgisi.
Tedbirin plandaki yerini ESPR Çalışma Planı yazısında, WEEE'nin bugünkü bilgi yükümlülüklerini WEEE, RoHS ve REACH yazısında bulabilirsiniz.
Neden parça bazında?
Bir çamaşır makinesinde onlarca plastik parça var ve bunlar çoğu zaman birden fazla kalıpçıdan geliyor. Geri dönüştürülmüş oran, ürün düzeyinde değil, reçine derecesi düzeyinde belirlenir: compounder hangi lota ne kadar tüketici sonrası malzeme kattıysa oran odur. Ürün düzeyindeki yüzde, parça ağırlıklarıyla ağırlıklandırılmış bir hesaptır.
Bu yüzden kanıt zinciri parça bazında kurulur: parça numarası, reçine derecesi, tedarikçi, geri dönüştürülmüş oran, sertifika. Hesabın kaynağı ürün ağacıdır; ürün ağacını bu amaçla nasıl hazırlayacağınızı ürün ağacı (BOM) hazırlığı yazısı anlatıyor. Sertifika şemaları, kütle dengesi ve tüketici öncesi/sonrası ayrımı için geri dönüştürülmüş içerik nasıl kanıtlanır ve polimer lotu düzeyindeki veri için plastik hammadde ve polimerlerde DPP yazılarına bakın.
Veri noktaları ve kanıt
| Veri noktası | Kaynak | Kanıt |
|---|---|---|
| Parça bazında geri dönüştürülmüş oran | Kalıpçı, compounder | Reçine sertifikası, lot bazlı teslimat belgesi |
| Ürün düzeyinde ağırlıklı oran | BOM üzerinden hesap | Hesap dosyası ve sürümü |
| Plastik parça işaretleme | Tasarım | Kalıp çizimi, işaretleme listesi |
| Kritik hammadde varlığı | Motor, PCB, mıknatıs tedarikçisi | Malzeme beyanı, mıknatıs tipi ve ağırlığı |
| Sökme sırası ve tehlikeli bileşen konumu | Tasarım, servis | WEEE ayrıştırma kılavuzu |
| Geri dönüştürülebilirlik değerlendirmesi | Tasarım | Değerlendirme raporu, yöntem ve tarih |
Tablodaki satırların çoğu bugün de bir yerde var: sertifika tedarikçide, sökme kılavuzu serviste, mıknatıs bilgisi motor üreticisinde. Eksik olan, bunların parça numarasına bağlanmış ve sürümlenmiş olması.
Beyaz eşya ve elektronik ihracatçısı için
Beyaz eşya ihracatçısı için bu tedbir, beyaz eşyada DPP yazısında anlatılan onarım ve enerji verisinin üzerine bir malzeme katmanı ekliyor. En uzun süren iş, kalıpçı ve compounder'dan lot bazında sertifikalı beyan almaktır; bu yüzden talep sözleşmeye girmeli. Hangi maddelerin ekleneceği için tedarikçi sözleşmesine eklenecek DPP maddeleri yazısına bakın.
Batarya Tüzüğü bu yolun nasıl işlediğini gösteriyor: önce belgeleme yükümlülüğü, yıllar sonra asgari oranlar. Bataryada geri dönüştürülmüş içerik yazısındaki sıra, EEE tedbiri için de makul bir beklenti.
Hazırlık adımları
- Ürün ağacında her plastik parçayı reçine derecesi ve tedarikçiyle etiketleyin.
- Tedarikçi sözleşmesine lot bazında geri dönüştürülmüş oran beyanı ve sertifika maddesi ekleyin.
- Parça işaretleme ve sökme bilgisini tasarım sürecinin zorunlu çıktısı yapın.
- Ağırlıklı oran hesabını sürümleyin; reçine değiştiğinde yeni sürüm açın.
- Kritik hammadde içeren bileşenlerin (motor, PCB, batarya) tedarikçi beyanlarını toplayın.
Pasaportun genel yapısı için DPP rehberine bakın.
Sık sorulan sorular
EEE geri dönüştürülmüş içerik tedbiri ne zaman zorunlu olacak?
Delegated act indikatif olarak 2029'da bekleniyor; kabulden sonra geçiş süresi tipik olarak 18–36 aydır. Tarihler indikatiftir ve 2028 ara değerlendirmesinde değişebilir.
Geri dönüştürülmüş plastik oranı nasıl kanıtlanır?
Parça bazında: reçine tedarikçisinin sertifikası, lot bazlı teslimat belgesi ve tüketici öncesi/sonrası ayrımı. Ürün düzeyindeki oran, BOM üzerinden ağırlıklandırılarak hesaplanır.
Kritik hammadde bilgisi pasaportta zorunlu mu?
Henüz değil. Kritik Hammadde Tüzüğü bazı ürünlerdeki kalıcı mıknatıslar için bilgi yükümlülükleri getirdi; EEE yatay tedbirinin bu bilgiyi pasaport alanına taşıması bekleniyor.
