ESPR Rehberi — Ekotasarım Tüzüğü ve DPP

ESPR — Ecodesign for Sustainable Products Regulation, (EU) 2024/1781 — Avrupa Birliği'nin ürünleri daha dayanıklı, onarılabilir, geri dönüştürülebilir ve şeffaf hale getirmeyi amaçlayan çerçeve tüzüğüdür. 18 Temmuz 2024'te yürürlüğe girdi ve eski Ecodesign Direktifi'nin (2009/125/EC) yerini aldı; kapsamı enerji ile ilgili ürünlerden neredeyse tüm fiziksel ürünlere genişletti.

Dijital Ürün Pasaportu, ESPR'nin en görünür aracıdır — ancak tüzüğün tek aracı değildir.

ESPR neyi değiştirdi?

Eski Ecodesign Direktifi yalnızca enerji ile ilgili ürünleri (beyaz eşya, aydınlatma, motorlar) kapsıyordu ve esas olarak enerji verimliliğine odaklanıyordu. ESPR üç yönde genişledi:

1. Kapsam: gıda, yem ve tıbbi ürünler gibi sınırlı istisnalar dışında AB pazarındaki tüm fiziksel ürünler.
2. Kriterler: enerji verimliliğinin yanına dayanıklılık, onarılabilirlik, yeniden kullanılabilirlik, geri dönüştürülebilirlik, geri dönüştürülmüş içerik, karbon ve çevresel ayak izi, tehlikeli madde varlığı eklendi.
3. Araçlar: performans gereklilikleri ve bilgi gereklilikleri; ikincisinin taşıyıcısı Dijital Ürün Pasaportudur.

Geçiş sürecinin ayrıntısı için Ecodesign Direktifi'nden ESPR'ye yazısına bakın.

Çerçeve nasıl işliyor: delegated act mekanizması

ESPR'nin kendisi hiçbir ürüne doğrudan yükümlülük getirmez. Sıralama şudur:

1. Komisyon bir çalışma planı yayımlar ve öncelikli ürün gruplarını belirler.
2. JRC (Ortak Araştırma Merkezi) ürün grubu için hazırlık çalışması yürütür ve veri içeriği önerir.
3. Komisyon bir delegated act taslağı hazırlar, kamu istişaresi yapılır.
4. Delegated act kabul edilir; Parlamento ve Konsey'in itiraz süresi işler.
5. Yürürlüğe girer ve tipik olarak 18–36 aylık geçiş süresi başlar.
6. Geçiş süresi dolduğunda o ürün grubunda DPP zorunlu hale gelir.

Bu mekanizmanın ayrıntısı için delegated act nedir yazısına bakın. Pratik sonuç: "DPP ne zaman zorunlu?" sorusunun cevabı ürün grubuna göre değişir ve kanunda sabit değildir.

Çalışma Planı 2025–2030

16 Nisan 2025'te yayımlanan COM(2025) 187 sayılı çalışma planı, yaklaşık 33 aday kategoriden altı ürün grubuna ve iki yatay tedbire indi:

Tekstil ilk dalgada yalnızca hazır giyim ve aksesuarları kapsıyor; ayakkabı bu dalganın dışında. Enerji ile ilgili ürünler eski direktiften devrediliyor: bulaşık makineleri 2026, EV şarj cihazları ve buzdolapları 2028, telefon ve tabletler 2030.

Ayrıntı için ESPR çalışma planı 2025–2030 yazısına ve zaman çizelgesi rehberine bakın.

ESPR'nin DPP dışındaki yükümlülükleri

DPP'ye odaklanırken tüzüğün diğer araçlarını atlamak yaygın bir hatadır:

• Ekotasarım performans gereklilikleri: minimum dayanıklılık, onarılabilirlik, enerji ve kaynak verimliliği eşikleri. Bkz. ESPR ekotasarım performans gereklilikleri.
• Satılmayan ürünlerin imhası yasağı (Md. 25): tekstil ve ayakkabı için büyük şirketlerde 19 Temmuz 2026'da başladı; orta ölçeklilerde 2030, KOBİ'ler muaf. Bkz. imha yasağı.
• Yeşil kamu alımı: kamu ihalelerinde sürdürülebilirlik kriterleri.
• Etiketleme: belirli ürün gruplarında görsel etiket zorunlulukları.

Kimleri kapsar?

ESPR, ürünü AB pazarına süren ekonomik operatörü hedefler. Türkiye'den, Çin'den veya ABD'den ihracat yapan bir üretici için bu, doğrudan yükümlülüğün AB'deki ithalatçıya veya yetkili temsilciye düştüğü anlamına gelir — ancak sözleşme zinciri gereği veri talebi kaçınılmaz olarak üreticiye iner.

• Üretici (AB içi): pasaportu oluşturur ve günceller.
• İthalatçı / yetkili temsilci: AB dışı üretici için aynı yükümlülükleri üstlenir.
• Distribütör: uyumlu pasaportun ve taşıyıcının varlığını doğrular.
• Online pazaryeri: listelemeden önce aynı doğrulamayı yapar.

Bkz. ekonomik operatörler ve sorumlulukları.

Denetim ve yaptırımlar

Uygulama, Piyasa Gözetimi Tüzüğü (EU) 2019/1020 üzerinden yürür. Üye devletler kendi yaptırım rejimlerini belirler; ESPR yaptırımların "etkili, orantılı ve caydırıcı" olmasını şart koşar ve kamu ihalelerinden geçici men gibi tedbirlere yer verir. Gümrükte, registry'de kayıtlı tanımlayıcı ile beyan edilen emtia kodunun eşleşmemesi ürünün serbest dolaşıma girişini engelleyebilir.

Bkz. pazar gözetimi ve denetim ve gümrükte DPP kontrolü.

İhracatçı için pratik sonuç

ESPR'nin sizin için ne anlama geldiğini üç soruyla özetleyebilirsiniz:

1. Ürün grubum listede mi? Değilse bile müşteriniz (marka veya perakendeci) sizden veri isteyecektir.
2. Verim hazır mı? Elyaf oranı, menşe, geri dönüştürülmüş içerik ve karbon verisi çoğu üreticide bugün eksiktir.
3. Kim güncelleyecek? Pasaport tek seferlik bir belge değil, sürüm yönetimi gereken canlı bir kayıttır.

Hazırlık için AB'ye ihracatçılar için uyum kontrol listesi ve KOBİ rehberi iyi bir başlangıçtır.

Sık sorulan sorular