Batarya Pasaportu: Hangi Bataryalar, Kimler Yükümlü?

Batarya pasaportu projelerinde en çok zaman kaybettiren soru teknik değil, hukukidir: bu batarya kapsamda mı ve pasaportundan kim sorumlu? AB Batarya Tüzüğü (EU) 2023/1542'nin 77. maddesi her iki soruyu da yanıtlar; ancak cevap, bataryanın kategorisine ve sizin tedarik zincirindeki konumunuza göre değişir.

Bu yazı, batarya pasaportu nedir yazısının kaldığı yerden devam eder ve hücre üreticisinden ithalatçıya kadar her aktörün payına düşeni ayırır.

Tüzükteki kategori tanımları

Kapsam, Madde 3'teki kategori tanımlarına dayanır; tanımlar nesneldir ve "biz bunu endüstriyel sayıyoruz" demek yetmez.

• EV bataryası: M, N ve O kategorisi araçlarda ve 25 kg üzeri L kategorisi araçlarda çekiş gücü sağlamak için tasarlanmış batarya.
• LMT bataryası: 25 kg ve altı, sızdırmaz, yalnızca elektrik motoruyla veya motor ve insan gücüyle hareket eden tekerlekli araçlar için çekiş bataryası (e-bisiklet, e-scooter dahil).
• Endüstriyel batarya: endüstriyel kullanım için tasarlanan veya yeniden amaçlandırma sonrası endüstriyel kullanıma yönelen bataryalar ile 5 kg üzeri olup EV, LMT veya SLI olmayan her batarya.
• SLI bataryası: marş, aydınlatma ve ateşleme için tasarlanmış batarya.
• Taşınabilir batarya: 5 kg ve altı, sızdırmaz ve diğer kategorilere girmeyen batarya.

Pazar gözetimi bu sınıflandırmayı sorgulayabilir; sınırda kalan ürünlerin gerekçesini teknik dosyada yazılı tutun.

Hangi batarya, hangi yükümlülük?

2 kWh eşiği hücre başına değil, piyasaya sürülen paketin veya sistemin anma enerjisi üzerinden ölçülür.

Pasaporttan kim sorumlu?

Madde 77, sorumluluğu bataryayı piyasaya süren veya hizmete sokan ekonomik operatöre yükler. Bu operatör üç şeyi güvence altına alır:

1. Pasaportun var olması ve QR kod üzerinden erişilebilir olması.
2. Verinin doğru, eksiksiz ve güncel kalması.
3. Pasaportun bataryanın ömrü boyunca ayakta kalması; servis sağlayıcı değişse veya kapansa bile.

"Piyasaya sürme", ürünün AB pazarında ilk kez bulundurulmasıdır. Türkiye'de üretilen bir batarya için bu işi yapan taraf ithalatçıdır; dolayısıyla tüzük karşısındaki muhatap odur. ESPR'deki ekonomik operatör rolleriyle mantık aynıdır: teknik işletim bir DPP servis sağlayıcısına devredilebilir, hukuki sorumluluk devredilemez.

Pasaportun ömrü de tüzükte tanımlıdır: batarya geri dönüştürüldüğünde pasaport sona erer; yeniden amaçlandırma veya yeniden üretimde eskisine bağlı yeni bir pasaport açılır, bkz. ikinci yaşam bataryalar ve pasaportun devri.

Hücre üreticisi, paket üreticisi, OEM: iş bölümü

Sorumlu operatör tek olsa da veri tek kaynaktan gelmez. Pratikte roller şöyle ayrışır:

• Hücre üreticisi: Hücre tek başına piyasaya sürülen bir batarya değilse pasaport tutmaz; ama kimya, kritik hammadde içeriği, geri dönüştürülmüş içerik ve karbon verisinin kaynağıdır. Sözleşmede veri teslim maddesi yoksa paket üreticisi bu alanları dolduramaz.
• Paket veya modül üreticisi: Bataryayı bitmiş ürün olarak piyasaya sürüyorsa üretici odur. Serileştirme, benzersiz tanımlayıcı, BMS bağlantısı ve pasaportun ilk sürümü onun işidir.
• Araç OEM'i: Batarya araca monteli olarak pazara giriyorsa bataryayı hizmete sokan taraf araç üreticisidir. Pasaport yine bataryaya aittir; kimin oluşturacağı tedarik sözleşmesinde açıkça yazılmalıdır. Otomotiv tarafında OEM'ler bunu Catena-X üzerinden tedarikçiye şart koşuyor.
• İthalatçı: AB dışı üreticinin bataryasını ilk kez AB'de piyasaya süren ve tüzük karşısında sorumlu olan taraf.
• Yeniden amaçlandırıcı veya yeniden üretici: Bataryayı yeni ürün olarak piyasaya sürer ve yeni pasaportun sorumlusu olur.

Türk ihracatçısı için sonuç

1. Ürün kataloğunuzu kategori tanımlarına karşı test edin; e-mobilite paketleri için LMT bataryalarında pasaport yazısındaki eşiklere bakın.
2. İthalatçınızla pasaportu kimin oluşturacağını, kimin yayımlayacağını ve verinin nasıl akacağını tedarikçi sözleşmesine yazın.
3. Hücre tedarikçinizden veri teslim taahhüdü alın; kimya ve karbon alanlarını kendi kayıtlarınızdan üretemezsiniz.
4. Etiket ve QR tasarımını şimdiden başlatın; bkz. batarya etiketleme: QR kod ve CE.

Adım adım plan için batarya pasaportu rehberine ve Türkiye batarya üreticisi için pasaport yazısına bakın.

Sık sorulan sorular