Satılmayan Tekstil ve Ayakkabının İmha Yasağı

ESPR'nin en somut ve en erken yürürlüğe giren hükümlerinden biri Dijital Ürün Pasaportu değil, Madde 25: satılmayan tüketici ürünlerinin imhasının yasaklanması. Tekstil ve ayakkabıda bu yasak büyük şirketler için 19 Temmuz 2026'da başladı.

Kimleri bağlıyor?

Muafiyet, ürünün kendisine değil şirkete bağlıdır. Bir KOBİ'nin ürettiği ama büyük bir perakendecinin sattığı ürün, perakendecinin yükümlülüğü kapsamındadır.

Neyi yasaklıyor?

Satılmayan (kullanılmamış, tüketiciye ulaşmamış) tekstil ürünleri ve ayakkabının imha edilmesini. "İmha", ürünü kullanılamaz hale getiren bertaraf yöntemlerini kapsar. Amaç, döngüsel alternatifleri (bağış, yeniden satış, yeniden kullanım, geri dönüşüm) zorunlu hale getirmektir.

İstisnalar

Delegated act, imhanın kaçınılmaz olduğu durumlar için derogasyonlar tanımlıyor: sağlık ve güvenlik riski, geri dönüşü olmayan hasar, taklit ürünler, iade edilemeyen kişiselleştirilmiş ürünler gibi. Her derogasyon kanıt ve kayıt ister.

Beyan yükümlülüğü

Yasağın az konuşulan ama pratikte en yorucu kısmı budur: imha edilen ürünlerin miktarı, ağırlığı, nedeni ve bertaraf yöntemi belirlenen formatta açıklanmalıdır. Format implementing act ile belirlendi ve Şubat 2027'de geçerli olacak.

Bu, stok ve atık verilerinizin ürün grubu bazında raporlanabilir olmasını gerektirir — çoğu şirkette bugün böyle bir kırılım yok.

DPP ile ilişkisi

İki hüküm aynı veri altyapısına dayanır. Pasaport, ürünün malzeme bileşimini ve geri dönüştürülebilirliğini taşır; imha yasağı ise o ürün satılmadığında ne yapıldığının kaydını ister. Bkz. tekstil DPP rehberi ve genişletilmiş üretici sorumluluğu.

Ne yapmalı?

1. Stok akışınızı haritalayın: satılmayan ürün bugün nereye gidiyor?
2. Alternatif kanalları kurun: outlet, bağış, yeniden satış, geri dönüşüm ortakları.
3. Kayıt tutun: miktar, ağırlık, neden, yöntem.
4. Sözleşmeleri gözden geçirin: iade ve fazla stok maddeleri imha varsayımı içeriyor olabilir.

Sık sorulan sorular