Demir-Çelik
Çelik DPP Veri Alanları: Hurda, Rota, Karbon
Çelik DPP veri alanları neler olacak? Üretim rotası, hurda payı, gömülü karbon, EN 10027 kalite tanımı ve döküm numarası için katman ve kanıt kaynağı tablosu
Demir-çelik, ESPR Çalışma Planında delegated act için indikatif 2026 yılını taşıyor; Eylül 2026 itibarıyla kabul edilmiş bir metin ve dolayısıyla kesinleşmiş bir alan listesi yok. Yine de alanların çekirdeği tahmin edilebilir: JRC hazırlık çalışmasının yönü, CBAM'ın zaten istediği tesis verisi ve çelik ticaretinin yıllardır dolaşımda tuttuğu belgeler aynı noktaya işaret ediyor.
Demir-çelikte DPP yazısı sektörün genel resmini çizdi. Bu yazı alan alan iniyor: her alan hangi erişim katmanında yayımlanır, kanıtı hangi kayıttan gelir ve bugünden ne hazırlanır.
Neresi kesin, neresi beklenti?
Kesin olan çerçevedir: ESPR, delegated act ile belirlenen bilgi gerekliliklerinin pasaportta taşınmasını ve verinin erişim katmanlarına ayrılmasını öngörür. Hangi alanların zorunlu olacağı, hangi birimle ve hangi metodolojiyle beyan edileceği ise delegated act metniyle gelecek. Metin taslak olarak yayımlandığında bilgi gereklilikleri ekini alan alan okumak gerekir; yöntemi delegated act taslağı nasıl okunur yazısında anlattık.
Beklenti tarafında iki güçlü işaret var. Birincisi, hazırlık çalışmasının veri noktası önerileri; çalışmayı takip etmenin yolu JRC hazırlık çalışması yazısındadır. İkincisi, CBAM'ın 2026'dan beri tesis düzeyinde istediği emisyon verisi: aynı verinin pasaportta farklı bir biçimde istenmesi olağan bir sonuçtur.
Beklenen alanlar, katman ve kanıt
| Alan | Muhtemel katman | Kanıt kaynağı |
|---|---|---|
| Üretim rotası (BF-BOF, EAF, DRI-EAF) | Kamuya açık | Tesis süreç tanımı, CBAM tesis kaydı |
| Hurda payı | Kamuya açık | Şarj kayıtları, dönemsel kütle dengesi |
| Gömülü karbon (t CO2e/t) | Değer kamuya açık, hesap detayı kısıtlı | CBAM emisyon hesabı, doğrulayıcı raporu |
| Kalite ve sınıf (EN 10027 adı ve numarası) | Kamuya açık | Sipariş, EN 10204 sertifikası |
| Döküm numarası | Kamuya açık | Çelikhane üretim sistemi |
| Kimyasal analiz ve mekanik özellikler | Kısıtlı (müşteri, denetçi) | EN 10204 3.1 sertifikası, laboratuvar kaydı |
| Üretim ülkesi, tesis kimliği, kaplama | Kamuya açık | Tesis kaydı, üretim reçetesi |
Katman önerileri EN 18239 kısıtlı veri katmanları mantığıyla verilmiştir: ürünün kimliğini ve çevresel profilini herkes görür; müşteriye özgü teknik detay yetkiyle açılır.
Üretim rotası ve hurda payı
Rota alanı tek başına çok şey söyler. Yüksek fırın-bazik oksijen (BF-BOF) rotası cevherden başlar ve karbon yoğunluğu yüksektir; elektrik ark ocağı (EAF) hurdayı ergitir; DRI-EAF ise doğrudan indirgenmiş demiri ark ocağında işler. Pasaportta rota, karbon değerinin okunmasını sağlayan bağlamdır: aynı ton CO2e değeri, rotaya göre farklı bir hikâye anlatır.
Hurda payı ise döngüsellik alanıdır ve kanıtı dönem bazlı kütle dengesidir: belirli bir dönemde ocağa giren hurda tonajı, toplam metal girdisine oranlanır. Tüketici öncesi (fabrika içi geri dönüş) ile tüketici sonrası hurda ayrımı, delegated act'in isteyebileceği bir ayrıntıdır; bugünden şarj kayıtlarında bu ayrımı tutmak ucuzdur, geriye dönük kurmak pahalıdır. Yöntem tartışması için bkz. geri dönüştürülmüş içerik nasıl kanıtlanır.
Gömülü karbon: CBAM ile aynı sayı mı?
Hayır, ama aynı kayıttan çıkar. CBAM tesis düzeyinde özgül gömülü emisyon ister: ton ürün başına t CO2e, tüzükte tanımlı sistem sınırıyla; demir-çelik için bugün doğrudan emisyonlar esas alınır. Pasaportun karbon alanı ise delegated act'in seçeceği metodolojiye göre beşikten kapıya bir ürün karbon ayak izi olabilir; bu durumda elektrik ve girdi malzemelerin dolaylı emisyonları da hesaba girer.
Doğru kurgu, iki hesabı aynı veri sözlüğünden beslemektir: sayaç verisi, üretim tonajı, girdi menşei ve hurda payı bir kez toplanır; CBAM raporu ve pasaport alanı hesaplama katmanında ayrışır. CBAM'ın 2026 kesin dönem yükümlülükleri için çelik ihracatçısı için CBAM kesin dönem yazısına, ürün karbon ayak izi metodolojisi için PCF nasıl hesaplanır yazısına ve ürün karbon ayak izi rehberine bakın.
Sertifikadan gelen alanlar
Kalite tanımı, döküm numarası, kimyasal analiz ve mekanik özellikler yeni veri değildir; her sevkiyatla giden EN 10204 sertifikasında zaten yazılıdır. EN 10027 çift tanımlama verir: çelik adı (örneğin S355J2) ve çelik numarası (1.0577). Pasaportta ikisini de ayrı alan olarak taşımak, alıcı sistemlerin eşleştirmesini kolaylaştırır.
Fark, biçimdedir. PDF sertifika bir belgedir; pasaport alanı makine-okunabilir, sürümlü ve katmanlı bir kayıttır. Sertifikayı yapılandırılmış alanlara dönüştürme yolunu EN 10204 sertifikasının dijitalleşmesi yazısında, döküm numarasının rota boyunca nasıl taşındığını döküm numarası ile parti izlenebilirliği yazısında ele aldık.
Türkiye için anlamı
Türkiye çelik üretimi elektrik ark ocağı ağırlıklıdır; bu, rota ve hurda payı alanlarında doğal bir avantajdır. Avantajın pasaportta karşılık bulması iki koşula bağlıdır: hurda payının dönem bazlı ve belgeli hesaplanması, ve EAF'nin karbon değerini büyük ölçüde belirleyen elektrik kaynağının beyan edilebilmesi. Yüksek hurda payı, şebeke elektriğinin karbon yoğunluğunu görünmez kılmaz; delegated act dolaylı emisyonu kapsama alırsa bu alan belirleyici olacaktır.
Pratik sıralama: önce döküm bazlı kayıt ve sertifika verisini yapılandırın, sonra CBAM için zaten ürettiğiniz tesis verisini pasaport alanlarına eşleyin, en son karbon metodolojisini delegated act taslağına göre kesinleştirin.
Sık sorulan sorular
Çelik DPP'de hangi veri alanları zorunlu olacak?
Henüz kesinleşmedi; delegated act taslağı bekleniyor. Üretim rotası, hurda payı, gömülü karbon, kalite tanımı, döküm numarası ve tesis kimliği en güçlü adaylardır.
Hurda oranı pasaportta kamuya açık olacak mı?
Beklentimiz evet: döngüsellik göstergeleri genellikle kamuya açık katmanda yer alır. Şarj reçetesi gibi hesap ayrıntıları ise kısıtlı katmanda kalabilir.
CBAM emisyon değeri pasaportun karbon alanına doğrudan yazılabilir mi?
Sistem sınırları farklı olduğu için doğrudan değil. Ancak iki hesap aynı tesis verisinden türetilir; tek veri sözlüğü kurmak çift işi ortadan kaldırır.
